(TAP) - Thủ tướng Canada Mark Carney vừa lên tiếng làm rõ về thỏa thuận thương mại gần đây giữa Canada - Trung Quốc. Động thái này diễn ra sau khi Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đe dọa áp thuế 100% lên hàng hoá từ Ottawa.
Trước đó, hồi năm 2024, Canada dưới thời Thủ tướng Justin Trudeau tiếp bước Hoa Kỳ áp thuế nhập khẩu bổ sung 100% đối với xe điện Trung Quốc. Bắc Kinh cũng trả đũa bằng mức thuế 100% áp lên hạt cải dầu (canola) - mặt hàng xuất khẩu chiến lược từ Ottawa. Tuy nhiên, đầu năm nay, trong chuyến thăm Trung Quốc kéo dài 4 ngày (14/1 - 17/1) của Thủ tướng Mark Carney, hai bên đạt được thỏa thuận nhập khẩu tối đa 49.000 xe điện (EV) Trung Quốc, tương đương 3% tổng lượng xe nhập khẩu, kèm mức thuế ưu đãi 6,1%. Đáp lại sự nhượng bộ, Chính quyền ông Tập Cận Bình cam kết giảm mạnh thuế quan đối với hạt cải dầu, từ 84% xuống còn 15%, chính thức có hiệu lực vào ngày 1/3/2026.
Thủ tướng Mark Carney và Chủ tịch Tập Cận Bình đã đạt được một số thoả thuận thương mại. Nguồn: X (@MarkJCarney)
Ngày 16/1, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump từng bày tỏ sự ủng hộ quyết định trên. Phát biểu tại Nhà Trắng ngày 16/1, ông Trump nói: “Đó là điều ông Carney nên làm. Việc ký kết thỏa thuận thương mại là điều tốt. Nếu có thể đạt thỏa thuận cùng Trung Quốc, thì nên thực hiện điều đó”.
Song, đến hôm 24/1, lập trường của ông Trump đã thay đổi đáng kể. Trên nền tảng Truth Social (@realDonaldTrump), Tổng thống Hoa Kỳ đăng tải bài viết đe dọa áp mức thuế 100% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Canada nếu Ottawa tiến tới ký kết thỏa thuận thương mại với Trung Quốc. Ông Trump cho rằng, Bắc Kinh sẽ tìm cách lợi dụng Ottawa nhằm tránh mức thuế quan mà chính quyền Trump ban hành. Tổng thống Hoa Kỳ nêu rõ: “Nếu Carney nghĩ có thể biến Canada thành một ‘cảng trung chuyển’ để Trung Quốc xuất khẩu hàng hóa và sản phẩm vào Hoa Kỳ, ông ta đã nhầm to”.
Thủ tướng Mark Carney đã nêu lập trường của Canada sau khi Tổng thống Trump dọa áp thuế 100% đối với Canada. Nguồn: The White House
Giữa bối cảnh đó, ngày 25/1, Thủ tướng Mark Carney đăng tải lên trang X (@MarkJCarney) đoạn video được xem như lời đáp trả động thái cảnh báo áp thuế 100% từ Washington dù không trực tiếp nhắc tới Hoa Kỳ hay Tổng thống Donald Trump. Trong video, ông Carney bày tỏ quan điểm: “Với nền kinh tế đang bị đe dọa từ nước ngoài, Canada lựa chọn tập trung vào việc mà chúng ta có thể kiểm soát. Chúng ta không thể kiểm soát việc các quốc gia khác đang làm. Chúng ta sẽ là khách hàng tốt nhất của chính mình. Chúng ta sẽ mua hàng Canada. Chúng ta sẽ xây dựng Canada”.
Ông Carney đăng tải video ngầm đáp trả chính sách thuế quan của Hoa Kỳ. Nguồn: X (@MarkJCarney)
Ngoài ra, ở buổi phỏng vấn ngày 25/1 của đài truyền hình CPAC, Thủ tướng Mark Carney khẳng định hiện Canada không có ý định ký thỏa thuận thương mại tự do cùng Trung Quốc hay bất kỳ nền kinh tế phi thị trường nào khác. Ông Carney nhấn mạnh: “Theo thoả thuận thương mại tự do giữa Hoa Kỳ - Mexico - Canada (USMCA), chúng tôi đã cam kết không theo đuổi thỏa thuận thương mại tự do với các nền kinh tế phi thị trường mà không báo trước”. Thủ tướng Mark Carney giải thích: “Những gì Canada - Trung Quốc thống nhất gần đây là để sửa chữa một số vấn đề phát sinh vài năm qua”.
Cùng ngày, ông Dominic LeBlanc - Bộ trưởng phụ trách Thương mại Canada - Hoa Kỳ đã đưa ra lập trường tương tự. Ông viết trên mạng xã hội X (@DLeBlancNB) rằng: “Không có chuyện theo đuổi thỏa thuận thương mại tự do cùng Trung Quốc. Những gì đạt được là giải pháp cho một số vấn đề quan trọng về thuế quan”. Bộ trưởng Dominic LeBlanc thông báo, Canada - Hoa Kỳ vừa thiết lập mối quan hệ đối tác trong lĩnh vực kinh tế và an ninh; đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục vào việc đảm bảo tương lai của mối quan hệ này mang lợi ích đến người lao động, doanh nghiệp ở cả hai bên biên giới.
Ông Dominic LeBlanc - Bộ trưởng phụ trách Thương mại Canada - Hoa Kỳ cũng đưa ra giải thích chính sách thuế quan với Trung Quốc. Nguồn: X (@DLeBlancNB)
Những tuần gần đây, quan hệ giữa ông Trump và ông Carney có chiều hướng căng thẳng. Phát biểu ở Diễn đàn Kinh tế Thế giới ngày 20/1, Thủ tướng Mark Carney nhận định, hệ thống quản trị trật tự toàn cầu được dẫn dắt bởi Hoa Kỳ đang bị “đứt gãy”, buộc các quốc gia phải thích nghi trước thực tế mới. Đáp lại, Tổng thống Donald Trump chỉ trích ông Carney “thiếu biết ơn” và nhận định Canada đã hưởng “nhiều thứ miễn phí” từ Hoa Kỳ. Ông Trump nói: “Canada tồn tại là nhờ Hoa Kỳ, hãy nhớ điều đó vào lần phát biểu tới nhé, Mark”.
Thủ tướng Carney lập tức phản bác lập luận của ông chủ Nhà Trắng, khẳng định Ottawa không phụ thuộc Washington. Căng thẳng tiếp tục leo thang khi Tổng thống Trump ngày 22/1 tuyên bố rút lại lời mời Thủ tướng Carney tham gia Hội đồng Hoà bình do ông khởi xướng.
Mie Duong