(TAP) - Liên quan tới Hiệp ước New START giữa Hoa Kỳ - Nga sắp hết hạn, Tổng thống Donald Trump khẳng định sẽ không gia hạn và cho rằng đây là “thỏa thuận tồi tệ”. Động thái này trái ngược với lập trường của Moscow, khi Tổng thống Vladimir Putin từng tuyên bố sẵn sàng gia hạn thỏa thuận thêm 1 năm.
Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin. Nguồn: The White House
Trong thông điệp đăng tải trên nền tảng Truth Social (@realDonaldTrump) ngày 5/2, Tổng thống Donald Trump mô tả Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược Mới (New START Treaty) là “một thỏa thuận tồi tệ mà Hoa Kỳ đàm phán”. Ông Trump nhận định, thỏa thuận này đang bị “vi phạm nghiêm trọng”. Theo ông Trump: “Thay vì gia hạn New START, chúng ta nên để các chuyên gia hạt nhân Hoa Kỳ nghiên cứu hiệp ước mới cải tiến, hiện đại hơn, có thể duy trì lâu dài”. Ngay sau bài đăng của ông Trump, Thư ký báo chí Nhà Trắng - bà Karoline Leavitt tuyên bố trước truyền thông rằng Hoa Kỳ dự định thảo luận hiệp ước khác cùng Nga. Ngoài ra, khi được hỏi liệu Washington và Moscow tiếp tục tuân thủ điều khoản thuộc New START giữa lúc chờ đàm phán thỏa thuận mới, bà Leavitt đáp: “Theo tôi biết là không”
Thông điệp của Tổng thống Donald Trump liên quan đến Hiệp ước New START. Nguồn: Truth Social (@realDonaldTrump)
Trước đó, Tổng thống Trump hồi tháng 1 từng phát đi tín hiệu không gia hạn Hiệp định New START. Ông nói: “Nếu nó hết hạn thì cứ hết hạn đi. Chúng ta sẽ ký kết thỏa thuận tốt hơn”. Bên cạnh lập trường không gia hạn, ông Trump nhiều lần thúc đẩy cuộc đàm phán kiểm soát hạt nhân với sự tham gia của Trung Quốc. Tại hội nghị ngày 4/2, Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio nhắc lại lập trường lãnh đạo Nhà Trắng về việc bất kỳ hiệp ước hạt nhân nào mới cũng nên bao gồm cả Trung Quốc. Cụ thể, Ngoại trưởng Rubio cho biết: “Tổng thống đã nêu rõ để đạt được kiểm soát vũ khí thật sự ở thế kỷ 21, không thể xây dựng thỏa thuận nếu không có Trung Quốc, bởi kho vũ khí hạt nhân Trung Quốc rất lớn và đang phát triển nhanh chóng”.
Dù vậy, phía Trung Quốc ngày 5/2 tái khẳng định lập trường không tham gia vào cuộc đàm phán giải trừ hạt nhân trong thời điểm hiện tại, vì năng lực hạt nhân không cân xứng. Bộ Ngoại giao Trung Quốc viết trên X (@MFA_China) rằng: “Trung Quốc luôn kiên trì chiến lược hạt nhân tự vệ và chính sách không sử dụng vũ khí hạt nhân trước, cam kết vô điều kiện không đe doạ dùng vũ khí nhân chống lại quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân hoặc khu vực phi hạt nhân”. Song song đó, cơ quan này nhấn mạnh Bắc Kinh tiếp tục giữ năng lực hạt nhân ở mức tối thiểu đúng yêu cầu an ninh quốc gia, cũng như không có ý định tham gia cuộc chạy đua vũ trang cùng bất kỳ quốc gia nào.
Trung Quốc tuyên bố lập trường về đàm phán kiểm soát vũ khí hạt nhân. Nguồn: X (@MFA_China)
Về phía Nga, Bộ Ngoại giao nước này hôm 4/2 ban hành thông cáo trước thềm Hiệp ước New START chính thức hết hiệu lực. Nội dung thông cáo ghi rõ: “Chúng tôi cho rằng các bên tham gia New START không còn bị ràng buộc bởi bất kỳ nghĩa vụ hay tuyên bố mang tính đối xứng thuộc khuôn khổ Hiệp ước, bao gồm điều khoản cốt lõi, nguyên tắc tự do lựa chọn bước đi tiếp theo”. Moscow cam kết sẽ phát triển chính sách vũ khí chiến lược một cách “trách nhiệm, cân bằng”, dựa trên cơ sở “phân tích kỹ lưỡng” chính sách quân sự của Hoa Kỳ. Đồng thời, Bộ ngoại giao cảnh báo sẵn sàng thực hiện “biện pháp quân sự - kỹ thuật mang tính quyết đoán” nhằm đối phó mối đe dọa đến an ninh quốc gia.
Thông cáo của Bộ Ngoại giao Nga trước thềm New START chính thức hết hiệu lực. Nguồn: mid.ru
Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược Mới chính thức hết hạn lúc 0h GMT ngày 5/2. Điều này đánh dấu lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, Hoa Kỳ - Nga không còn bất kỳ ràng buộc nào về kiểm soát vũ khí hạt nhân. New START được ký kết ngày 8/4/2010 tại Prague (Cộng hòa Séc), bởi cựu Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama và cựu Tổng thống Nga Dmitry Medvedev. Hiệp ước có thời hạn 10 năm với tùy chọn gia hạn 5 năm 1 lần, lần gia hạn cuối cùng vào năm 2021 dưới thời cựu Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden và Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Theo Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hiệp ước đặt ra điều khoản nhằm giới hạn cho phép mỗi bên triển khai tối đa 1.550 đầu đạn hạt nhân chiến lược; 700 tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM), tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM), máy bay ném bom; 800 bệ phóng. Bên cạnh giảm số lượng vũ khí, Hiệp ước còn thiết lập cơ chế xác minh nghiêm ngặt, bao gồm 18 cuộc thanh sát/năm, trao đổi dữ liệu 2 lần/năm, thường xuyên thông báo việc di chuyển vũ khí. Tuy nhiên, căng thẳng ngoại giao giữa Hoa Kỳ - Nga liên quan tới chiến dịch quân sự tại Ukraine khiến New START suy yếu nghiêm trọng, đỉnh điểm khi Nga tuyên bố đình chỉ tham gia Hiệp ước hồi 2023. Đến ngày 22/9/2025, Tổng thống Putin công khai đề xuất sẵn sàng tuân thủ những hạn chế thuộc khuôn khổ New START thêm 1 năm nếu Hoa Kỳ cũng hành động tương ứng; nhưng không nhận được hồi đáp chính thức từ Washington.
Mie Duong