(TAP) - Tòa án Tối cao Hoa Kỳ vừa ra phán quyết bảo vệ quyền tự động có quốc tịch theo nơi sinh (birthright citizenship) dựa vào Tu chính án thứ 14; qua đó bác bỏ sắc lệnh hành pháp do Tổng thống Donald Trump ký ban hành hồi đầu năm 2025.
SCOTUS vừa chính thức bác bỏ sắc lệnh của Tổng thống Donald Trump nhằm hạn chế việc có quốc tịch theo nơi sinh. Nguồn: state.gov
Trong phán quyết dài 194 trang công bố ngày 30/6 được thông qua với tỷ lệ 6 - 3 (6 phiếu thuận - 3 phiếu chống), Toà án Tối cao Hoa Kỳ (Supreme Court of the United States, viết tắt: SCOTUS) kết luận, sắc lệnh mà Tổng thống Donald Trump ban hành đã vi phạm Điều khoản Quốc tịch (Citizenship Clause) thuộc Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp. Toà khẳng định, trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ tự động có quyền trở thành công dân Hoa Kỳ, bất kể tình trạng nhập cư hay quốc tịch cha mẹ. Phán quyết nhận sự đồng thuận từ Chánh án John Robert cùng ba thẩm phán theo khuynh hướng tự do là bà Sonia Sotomayor, bà Elena Kagan, bà Ketanji Brown Jackson và thẩm phán bảo thủ bà Amy Coney Barrett, ông Brett Kavanaugh.
Thay mặt phe đa số, Chánh án John Robert viết: “Quyền công dân, trước đây cũng như hiện nay, là quyền được có các quyền, được tham gia tự do vào cộng đồng chính trị của chúng ta. Những người soạn thảo Tu chính án thứ 14 đã mở rộng lời hứa đó tới mọi người sinh ra tự do trên mảnh đất này. Hôm nay chúng ta giữ vững lời hứa đó”. Riêng thẩm phán Brett Kavanaugh, mặc dù đồng tình kết quả nhưng ông cho rằng sắc lệnh của Tổng thống Trump không vi phạm Hiến pháp mà chỉ vướng phải một số rào cản bởi luật liên bang hiện hành.
Phán quyết được thông qua với tỷ lệ 6 phiếu thuận và 3 phiếu chống. Nguồn: supremecourt.gov
Phản ứng trước phán quyết của SCOTUS, Tổng thống Donald Trump thể hiện sự bất bình và gọi đây là “điều tồi tệ cho đất nước”. Trong bài đăng ngày 30/6 trên nền tảng Truth Social (@realDonaldTrump), ông Trump kêu gọi Quốc hội hành động ngay để chấm dứt chính sách “quyền công dân theo nơi sinh” mà ông mô tả “đầy tốn kém, bất công” đối với Hoa Kỳ. Ông Trump khẳng định, Quốc hội có thể giải quyết vấn đề này nhờ luật pháp cùng sự ủng hộ từ Tổng thống.
Tổng thống Donald Trump thể hiện sự bất bình khi SCOTUS đã bác bỏ sắc lệnh chấm dứt “quyền công dân theo nơi sinh” do ông ban hành. Nguồn: Truth Social (@realDonaldTrump)
Được biết, cuộc chiến pháp lý trên bắt đầu ngay thời điểm Tổng thống Donald Trump bước vào nhiệm kỳ mới (20/1/2025). Khi đó, ông đã ký Sắc lệnh hành pháp số 14160 mang tên “Bảo vệ ý nghĩa và giá trị của quốc tịch Hoa Kỳ” (Protecting the Meaning and Value of American Citizenship). Sắc lệnh quy định trẻ em sinh ra trong lãnh thổ Hoa Kỳ nhưng có cha mẹ cư trú bất hợp pháp hoặc chỉ ở tạm thời sẽ không “thuộc quyền tài phán” Hoa Kỳ; đồng thời không đủ điều kiện nhận quốc tịch theo Tu chính án thứ 14 cũng như Đạo luật Nhập cư và Quốc tịch (INA).
Sắc lệnh này đã đi ngược lại điều khoản cốt lõi thuộc Tu chính án thứ 14 do Quốc hội Hoa Kỳ phê chuẩn năm 1868; vốn quy định “tất cả người sinh ra hoặc nhập tịch vào Hoa Kỳ, chịu sự quản lý của Hoa Kỳ, đều là công dân Hoa Kỳ và bang nơi họ cư trú”. Trước SCOTUS ra phán quyết cuối cùng, sắc lệnh gây tranh cãi của ông Trump từng bị các toà án cấp dưới ngăn chặn.
Mie Duong