(TAP) - Tòa án Tối cao Hoa Kỳ (SCOTUS) vừa ra phán quyết mở rộng quyền hạn của Tổng thống về việc sa thải lãnh đạo các cơ quan liên bang độc lập. Động thái này đảo ngược một tiền lệ pháp lý tồn tại suốt 90 năm qua - vốn giới hạn quyền sa thải khỏi áp lực chính trị từ Nhà Trắng.
Với tỷ lệ biểu quyết 6 - 3 (6 đồng thuận, 3 phản đối), Tòa án Tối cao Hoa Kỳ (SCOTUS) tuyên bố vô hiệu hoá quy định cấm Tổng thống sa thải thành viên Ủy ban Thương mại Liên bang (FTC). Vụ kiện trên bắt nguồn từ việc bà Rebecca Slaughter - Ủy viên FTC phục vụ dưới 2 đời Tổng thống Donald Trump (2018) và Joe Biden (2023), bất ngờ bị sa thải vào tháng 3/2025 mà không biết rõ lý do. Bà Slaughter đã khởi kiện chính quyền đương nhiệm, tin rằng quyết định này vi phạm luật thành lập FTC năm 1914 và đi ngược án lệ Humphrey's Executor v. Hoa Kỳ năm 1935.
Án lệ này xuất phát từ vụ kiện do người quản lý di sản của cố Ủy viên FTC William Humphrey (Humphrey's Executor) khởi xướng sau khi Tổng thống Franklin D. Roosevelt cách chức ông vì bất đồng quan điểm điều hành. Khi đó, SCOTUS phán quyết, Tổng thống không thể tùy ý bãi nhiệm các ủy viên FTC; thiết lập nguyên tắc bảo vệ tính độc lập của các cơ quan quản lý liên bang và trở thành nền tảng pháp lý quan trọng xuyên suốt gần một thế kỷ.
Quay lại vụ kiện liên quan Uỷ viên Rebecca Slaughter, tháng 7/2025, Tòa án liên bang khu vực Columbia (U.S. District Court for the District of Columbia) đã ra lệnh khôi phục chức vụ cho bà. Tuy nhiên, Nhà Trắng lập tức kháng cáo. Một tháng sau, SCOTUS chấp nhận yêu cầu từ chính quyền, tạm thời đình chỉ hiệu lực phán quyết bởi cấp dưới; cho phép Nhà Trắng tiếp tục đình chỉ chức vụ của bà Slaughter trong thời gian chờ xét xử. Ngày 29/6, SCOTUS chính thức ra phán quyết cuối cùng, đứng về phía Tổng thống Trump, xóa bỏ tiền lệ pháp lý từng hạn chế quyền bãi nhiệm của người đứng đầu Nhà Trắng đối với các ủy viên FTC.
Tòa án Tối cao mở rộng quyền hạn của Tổng thống về việc sa thải lãnh đạo các cơ quan liên bang độc lập, cho phép Trump bãi nhiệm thành viên Ủy ban Thương mại Liên bang Rebecca Slaughter. Nguồn: supremecourt.gov
Thay mặt đa số thẩm phán SCOTUS - Chánh án John Roberts nhận định, những người thực thi quyền hành pháp phải chịu sự kiểm soát trực tiếp từ Tổng thống. Ông Roberts nói, do FTC đảm nhận chức năng hành pháp, Tổng thống hoàn toàn có quyền bãi nhiệm thành viên Ủy ban khi không còn tín nhiệm. Song, SCOTUS lưu ý, phán quyết lần này không áp dụng lên Cục Dự trữ Liên bang (Fed).
CBS ngày 29/6 đánh giá, phán quyết nhiều khả năng sẽ ảnh hưởng tới hơn 20 cơ quan liên bang độc lập, bao gồm: Ủy ban Điều tiết Năng lượng Liên bang (FERC), Ủy ban Điều tiết Hạt nhân (NRC), Ủy ban Quan hệ Lao động Quốc gia (NLRB). Trước đây, thành viên thuộc những cơ quan này chỉ có thể bị sa thải nếu sai phạm, thiếu trách nhiệm hoặc không hoàn thành nhiệm vụ.
Trong khi đó, trên tài khoản Truth Social (@realDonaldTrump) cùng ngày (29/6), Tổng thống Donald Trump đăng bài hoan nghênh quyết định. Lãnh đạo Nhà Trắng đánh giá, đây là sự mở rộng quyền lực Tổng thống lớn nhất trong vòng 100 năm qua.
Tổng thống Donald Trump hoan nghênh quyết định, đánh giá đây là sự mở rộng quyền lực Tổng thống lớn nhất trong vòng 100 năm qua. Nguồn: Truth Social “@realDonaldTrump”
Huy Niel