(TAP) - Một Tổ chức giám sát báo chí ở châu Mỹ vừa phát hành báo cáo cho biết, tự do báo chí tại khu vực này đang bị suy giảm nghiêm trọng. Riêng Hoa Kỳ - nơi vốn được xem như “cái nôi” của nền dân chủ lâu đời cũng lọt danh sách quốc gia có “những hạn chế”.
Theo báo cáo tự do ngôn luận và báo chí mang tên “The Chapultepec Index” được Hiệp hội Báo chí Liên Mỹ (Inter American Press Association, viết tắt: IAPA) công bố ngày 10/3, khoảng thời gian năm 2025 tương đối tồi tệ với ngành báo chí khu vực. Qua quá trình xem xét hoạt động báo chí hoạt động tại 23 quốc gia trên khắp Tây bán cầu, IAPA ghi nhận xu hướng suy giảm đáng kể về mức độ tự do báo chí trong khu vực.
Kết quả xếp hạng cho thấy Venezuela và Nicaragua bị đưa vào nhóm những quốc gia “không có tự do ngôn luận”. Trong khi đó, các quốc gia như Ecuador, Bolivia, Honduras, Peru, Mexico, Haiti, Cuba và El Salvador nằm trong nhóm “mức hạn chế rất cao”, tức môi trường báo chí chịu nhiều ràng buộc, kiểm duyệt nội dung chặt chẽ, ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động tác nghiệp độc lập. Đáng chú ý, báo cáo cũng xếp Hoa Kỳ vào nhóm quốc gia có “những hạn chế” (restrictions) về tự do ngôn luận.
Tổ chức giám sát báo chí ở châu Mỹ cho biết, tự do báo chí khu vực năm 2025 bị suy giảm nghiêm trọng. Nguồn: Inter American Press Association
Theo IAPA, trong năm 2025 đã ghi nhận khoảng 170 vụ tấn công nhằm vào nhà báo tại khu vực Washington, D.C.. Nhiều vụ xảy ra khi phóng viên tác nghiệp liên quan đến hoạt động thực thi luật di trú của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Hoa Kỳ (ICE), giữa lúc chính quyền tăng cường trấn áp người nhập cư bất hợp pháp. IAPA nhận định, chính quyền Trump có một số động thái hạn chế quyền tiếp cận thông tin của báo chí. Tổ chức này cũng bày tỏ quan ngại trước việc Tổng thống Trump cùng một số quan chức Nhà Trắng thường xuyên đưa ra những phát biểu chỉ trích, thậm chí mang tính kỳ thị các cơ quan truyền thông có quan điểm phê phán chính quyền.
IAPA đánh giá, sự suy giảm đáng kể về mức độ tự do báo chí tại một số quốc gia châu Mỹ bắt nguồn từ nhiều yếu tố; trong đó nổi bật là tình trạng gia tăng các vụ tấn công nhằm vào nhà báo và sự xuất hiện những nhà lãnh đạo mang xu hướng độc đoán. Báo cáo chỉ ra rằng tại Venezuela, tình trạng “tự kiểm duyệt” ngày càng phổ biến trong các cơ quan truyền thông. Nhiều tòa soạn hạn chế đưa tin về các vấn đề nhạy cảm do lo ngại nguy cơ bị chính quyền trả đũa hoặc gây sức ép, khiến môi trường hoạt động báo chí trở nên ngày càng thu hẹp. Còn tại Nicaragua, kiểm duyệt đã trở thành một phần của hệ thống quản trị nhà nước. Báo cáo nhận định các thay đổi hiến pháp gần đây đã đặt nhiều nhánh quyền lực nhà nước dưới sự kiểm soát bởi Tổng thống; từ đó tạo ra một môi trường chính trị - pháp lý bất lợi cho tự do báo chí, quyền tiếp cận thông tin.
Hoa Kỳ cũng bị đưa vào nhóm quốc gia có “những hạn chế” đối với tự do ngôn luận vì tình trạng cản trở phóng viên đưa tin cách Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan trấn áp nhập cư. Nguồn: ice.gov
Ngoài ra, IAPA co biết, tình trạng giết hại nhà báo, bắt giữ tùy tiện, thực hiện tội ác nhằm vào giới truyền thông suốt giai đoạn này có dấu hiệu gia tăng. Điển hình là El Salvador, IAPA phát hiện khoảng 180 vụ tấn công nhà báo suốt khoảng thời gian từ tháng 5 - 7/2025. Tổ chức giám sát nói, quan chức Chính phủ dường như đã gây sức ép lớn lên giới báo chí thông qua kiện tụng, thậm chí điều tra hình sự. Riêng Ecuador, IAPA khoảng 290 vụ tấn công tương tự, bao gồm 4 vụ giết người liên quan băng nhóm tội phạm. Một nhà báo còn bị cảnh sát địa phương bắn trúng vai khi đang phát sóng trực tiếp một cuộc biểu tình.
Mặc dù lần đầu tiên xuất hiện ở báo cáo nhưng Haiti lập tức nằm trong nhóm quốc gia sở hữu mức độ tự do báo chí thấp nhất khu vực. Nguyên nhân chính dẫn đến đánh giá tiêu cực bắt nguồn từ tình trạng bạo lực băng đảng cực đoan nhắm trực tiếp vào giới truyền thông. Hồi tháng 1 đầu năm, các băng đảng địa phương đã tấn công, sát hại 2 nhà báo tại lễ khai trương một bệnh viện thủ đô Port-au-Prince (Haiti). Đáng nói, những kẻ thủ ác vẫn chưa bị trừng phạt nhờ kiểm soát phần lớn thủ đô, tạo ra một “vùng trắng” về luật pháp.
Ecuador, Bolivia, Honduras, Peru, Mexico, Haiti, Cuba và El Salvador bị Hiệp hội Báo chí Liên Mỹ đưa vào danh sách quốc gia kiểm duyệt nội dung khắt khe, gây ảnh hưởng đến hoạt động tác nghiệp tự do. Nguồn: Inter American Press Association
Kelvin Huynh