(TAP) - Tòa án Tối cao (SCOTUS) đang xem xét một vụ kiện quan trọng liên quan đến sắc lệnh chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh được Tổng thống Donald Trump ban hành hồi năm 2025. Ở phiên điều trần mới đây, nhiều thẩm phán SCOTUS hoài nghi về tính hợp pháp của sắc lệnh, cho thấy khả năng cao nó sẽ bị bác bỏ.
Theo quy định lâu đời trong Tu chính án thứ 14, mọi cá nhân sinh ra hoặc nhập tịch tại Hoa Kỳ, đồng thời chịu sự quản lý pháp lý của quốc gia này, đều được công nhận là công dân hợp pháp. Song, sắc lệnh hành pháp do lãnh đạo Nhà Trắng ban hành thời điểm trở lại nhiệm sở (20/1/2025) đã đặt một giới hạn mới nhằm từ chối cấp quốc tịch cho con những người nhập cư bất hợp pháp hoặc chỉ cư trú tạm thời. Đại diện phía Chính phủ lập luận, cụm từ “thuộc thẩm quyền pháp lý” (subject to the jurisdiction thereof) quy định trong Tu chính án thứ 14 chỉ áp dụng trường hợp cư trú hợp pháp, đồng thời có ý định ở lại lâu dài. Chính quyền ông Trump tin rằng, cách hiểu hiện cũ bị diễn giải quá rộng, dẫn đến hiểu sai suốt nhiều thập kỷ.
Tòa án Tối cao tỏ ra hoài nghi về tính hợp pháp của sắc lệnh chấm ban hành sắc lệnh chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh do Tổng thống Donald Trump ban hành hồi năm 2025. Nguồn: Supreme Court of the United States
Tuy nhiên, sắc lệnh hiện chưa thể triển khai vì đã bị các tòa án cấp dưới tạm thời ngăn chặn. Ngoài ra, nhiều thẩm phán của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ (Supreme Court of the United States, viết tắt: SCOTUS) cũng bày tỏ sự hoài nghi đối với lập luận từ phía chính phủ. Tại phiên tranh luận ngày 1/4, Chánh án John Roberts cho rằng, chính phủ đang dựa vào một số trường hợp ngoại lệ hiếm hoi để suy diễn thành quy định có thể ảnh hưởng hàng triệu người. Trong khi đó, theo CBS, một số thẩm phán khác cũng nhận định rằng Hiến pháp không ủng hộ cách diễn giải mới vốn yêu cầu phải cư trú hợp pháp hoặc lâu dài; đồng thời cảnh báo việc chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh có thể kéo theo nhiều hệ lụy pháp lý phức tạp.
Tổng thống Donald Trump hồi năm 2025 từng ban hành sắc lệnh chấm ban hành sắc lệnh chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh. Nguồn: White House
Về tính khả thi, SCOTUS lo ngại, quá trình xác định tình trạng cư trú của cha mẹ ngay khi đứa trẻ sinh ra. Phần lớn thẩm phán thuộc Cơ quan tư pháp tối cao nhận định, điều này khả năng dẫn đến phát sinh vấn đề pháp lý phức tạp, khó thực hiện. Phía phản đối sắc lệnh, đại diện Liên minh Tự do Dân sự (merican Civil Liberties Union, viết tắt: ACLU) - bà Cecilia Wang cảnh báo, sắc lệnh có khả năng tức mất quyền công dân hàng nghìn trẻ em. Thậm chí, quyền công dân hàng triệu người Hoa Kỳ hiện nay cũng bị đặt vào diện báo động.
Một yếu tố quan trọng ảnh hưởng vụ kiện là án lệ hồi năm 1898. Thời điểm đó, SCOTUS từng khẳng định: người sinh ra ở Hoa Kỳ vẫn là công dân, bất kể tình trạng cha mẹ. Nhiều thẩm phán đánh giá nên giữ nguyên cách hiểu này để sớm giải quyết vụ kiện. SCOTUS dự kiến ban hành phán quyết cuối cùng vào khoảng tháng 6 hoặc tháng 7. Sau phiên họp ngày 1/4, ông Trump nổi giận bày tỏ quan điểm trên Truth Social (@realDonaldTrump) rằng: “Chúng ta là quốc gia duy nhất trên thế giới ngu ngốc đến mức cho phép quyền công dân theo nguyên tắc 'sinh ra tại Hoa Kỳ'!”.
Tổng thống bày tỏ sự tức giận sau phiên họp ngày 1/4 tại Tòa án Tối cao. Nguồn: Truth Social “@realDonaldTrump”
Kane Nguyen